Het belangrijkste instrument in visuele astronomie is geen telescoop maar je eigen oog. Je kan de grootste telescoop hebben, de beste oculairs, donkere lucht... Maar als je ogen, of beter gezegd het oog waarmee je waarneemt niet aan het donker is gewend haal je nooit het beste uit je materiaal. Sterker nog, je zal niet eens de details zien die je met een goed donkergeadapteerd oog met een kleine telescoop onder mindere omstandigheden waarschijnlijk wel zou zien.

De mate waarin je oog adapteert is afhankelijk van drie factoren: Licht, tijd en de je ogen zelf.
Zorg ervoor dat je geen last hebt van fel licht, ongeacht de kleur. Maak bovendien in het geheel geen gebruik van wit licht. Gebruik in plaats daarvan uitsluitend zwak rood licht. De langere golflengte van rood licht heeft het minst invloed op je donkeradaptatie. Dat betekent niet dat je met een felle rode lamp moet werken want dat is nog steeds funest voor je nachtzicht. Gebruik rood licht dat nog net fel genoeg (lees: zodanig zwak) is om een sterrenkaart te kunnen lezen. Stel je ogen bovendien zo min mogelijk bloot aan licht van welke kleur dan ook, tenzij het echt nodig is. Wees ook niet terughoudend om anderen tijdens waarnemingen daar op te wijzen. Het lampje van bijvoorbeeld een autoportier lijkt overdag niet fel en is ook 's nachts niets storends voor iemand die nog niet aan het donker is gewend. Voor een donker geadapteerd oog is het echter bijna een schijnwerper.
Niet alleen het licht dat je zelf gebruikt is hinderlijk. Felle lampen van gebouwen in de omgeving, straatlantaarns, passerende auto's of andere lichtbronnen zijn allen storend. Scherm je waarneemplaats daarom zoveel mogelijk af. Bescherm je nachtzicht zoveel als mogelijk is. Indien je niet alle storende lichtbronnen in de omgeving kan vermijden dan kan je altijd nog een 'observers hood' gebruiken, een donker stuk doek om jezelf achter het oculair van het licht af te schermen.
Eigenlijk is het verbazingwekkend hoeveel astronomische producten er op de markt zijn die toch fel storend licht veroorzaken. De lampjes op Kendrick's Digifire Controllers bijvoorbeeld. Hoewel rood van kleur zijn ze veel te fel. Hetzelfde geldt voor het aan/uit knopje van Celestron's CPC telescopen: Erg fel en altijd in het zicht van de gebruiker. Zorg ervoor dat verlichting als deze niet in je richting schijnt en/of plak het af met tape.
Op de laatste van de eerder genoemde factoren lijken we geen invloed te hebben; je zal het moeten doen met de ogen die je hebt. We kunnen echter wel direct invloed uitoefenen op de mate waarin je oog in biologische zin in staat is te adapteren. Je nachtzicht neemt de eerste 10 à 15 minuten voornamelijk toe door het verwijden van je pupil. Daarna gaat het vooral om de biochemische reactie: staafjes worden actief, waar dat bij daglicht kegeltjes waren.
"Volledige" donkeradaptatie is na 20 tot 30 minuten bereikt. Maar ook daarna blijft je nachtzicht nog verbeteren, al is het veel minder snel dan in het eerste halfuur. Geef je ogen daarom de tijd om te adapteren voor je begint met waarnemen en vermijdt zoals gezegd onnodig licht. Schijnt er eventjes iets fel in je richting dan is je donkeradaptatie snel weer op het eerder bereikte niveau, maar is de tijdsduur iets langer dan begint het hele proces van adaptatie opnieuw.
Drinken en roken hebben beiden een negatief effect op je nachtzicht. Alcohol zorgt ervoor dat je pupil langzamer de maximale opening bereikt. Roken heeft tot gevolg dat je bloed minder zuurstof kan transporteren omdat koolstofmonoxide ongeveer 200 keer sterker aan hemoglobine bindt dan zuurstof. Een lage bloedsuikerspiegel vermindert je nachtzicht ook, net als een tekort aan vitaminen... ooit gehoord dat je door het eten van worteltjes beter gaat zien in het donker? Vermoeidheid heeft vanzelfsprekend ook invloed op je nachtzicht. In een uitgebreid artikel op zijn site gaat de bekende Nederlandse amateurastronoom Jan van Gastel veel dieper in op de biologische aspecten van donkeradaptatie.

Velen hebben het niet door, maar het is mensen eigen om tijdens een geconcentreerde waarneming, intensief zoekend naar een zwak object, je adem in te houden. Zelf betrap ik me er ook vaak op. Probeer hier op te letten en blijf op een regelmatige manier ademen. Minder zuurstof in je bloed betekent sterk verminderd nachtzicht.
Neem tijdens het waarnemen regelmatig een pauze. Drink iets non-alcholisch en eet af en toe iets. Zorg dat je warm blijft en ga eens een half uurtje liggen indien de vermoeidheid toeslaat maar je nog lang wilt doorgaan.
Wanneer je fel licht niet kan vermijden probeer dan het oog waarmee je waarneemt dan zoveel mogelijk te beschermen. Door het dicht te houden, of ga waarnemen als piraat met een ooglapje, of doe een rode bril op. Het ziet er niet uit maar het redt je nachtzicht.
Houdt bovendien rekening met anderen. Scherm je laptop af zodat, als je die gebruikt voor bijvoorbeeld astrofotografie niemand er last van heeft. Gebruik geen wit licht en dim als het even kan de lichten van je auto wanneer je in het donker aankomt en er al anderen op de waarneemstek zijn. Het zijn kleine dingen maar ze maken een wereld van verschil. Nachtzicht is je beste wapen in de visuele astronomie. Wees er zuinig op.